Wspieranie rodziny – informacje ogólne
Rodzina to podstawowa grupa społeczna, która kształtuje osobowość człowieka, jego styl życia oraz system wartości. Ta jednostka jest i powinna być szkołą zaradności i aktywnego rozwiązywania problemów, jednak ta grupa społeczna często napotyka pojawiające się zagrożenia, które mają wpływ na prawidłowy jej rozwój. Nie wszystkie te jednostki są zdolne do samodzielnego działania i wypełniania podstawowych funkcji, dlatego wsparciem jest ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 447 z późn. zm.), która zapewnia rodzinom z problemami odpowiednią pomoc.
Ustawa ta, określa zasady oraz formy pracy i pomocy rodzinom mającym trudności w prawidłowym wypełnianiu funkcji opiekuńczo – wychowawczych oraz sprawowaniu pieczy zastępczej. Zadania te zostały podzielone na gminę, powiat i samorząd województwa. Jednak podstawowym miejscem udzielania pomocy rodzinie jest gmina. Działania powinny być nakierowane na profilaktykę oraz na wszechstronną pomoc rodzinie w kryzysie, tak aby mogła ona poradzić sobie z trudnościami. Prawidłowa diagnoza problemów rodziny oraz działania profilaktyczne wspierające dziecko w rodzinie są formą najbardziej optymalną i skuteczną. Praca z rodziną biologiczną, w przypadku, gdy zaistniała konieczność umieszczenia w pieczy zastępczej, ma na celu jak najszybszy powrót dziecka do rodziców biologicznych.
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej chroni przede wszystkim dzieci, które potrzebują pomocy ze strony dorosłych, odpowiedniego środowiska rodzinnego, atmosfery miłości, szczęścia i zrozumienia, by ich rozwój przebiegał w sposób harmonijny i dążył do samodzielności życiowej, ale przede wszystkim by zapewnić im ochronę przysługujących im praw i wolności. Dla rodziny, która jest podstawową komórką społeczeństwa i naturalnym środowiskiem rozwoju, ustawa przewiduje skuteczną pomoc w szczególności dla tych jednostek, które przeżywają trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci. Dodatkowo przewiduje się pomoc w postaci współpracy z innymi instytucjami i organizacjami pracującymi z rodzinami i dziećmi.
Do zadań własnych gminy należy:
- opracowanie i realizacja 3-letnich gminnych programów wspierania rodziny;
- tworzenie możliwości podnoszenia kwalifikacji przez asystentów rodziny;
- tworzenie oraz rozwój systemu opieki nad dzieckiem, w tym placówek wsparcia dziennego, oraz praca z rodziną przeżywającą trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych przez:
- zapewnienie rodzinie przeżywającej trudności wsparcia i pomocy asystenta rodziny oraz dostępu do specjalistycznego poradnictwa,
- organizowanie szkoleń i tworzenie warunków do działania rodzin wspierających,
- prowadzenie placówek wsparcia dziennego oraz zapewnienie w nich miejsc dla dzieci;
- finansowanie:
- podnoszenia kwalifikacji przez asystentów rodziny,
- kosztów związanych z udzielaniem pomocy, ponoszonych przez rodziny wspierające;
- współfinansowanie pobytu dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej lub interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;
- sporządzanie sprawozdań rzeczowo-finansowych z zakresu wspierania rodziny oraz przekazywanie ich właściwemu wojewodzie, w wersji elektronicznej, z zastosowaniem systemu teleinformatycznego;
- prowadzenie monitoringu sytuacji dziecka z rodziny zagrożonej kryzysem lub przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczej, zamieszkałego na terenie gminy.
Asystent Rodziny
KIM JEST ASYSTENT RODZINY I JAKĄ PEŁNI ROLĘ?
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przewiduje funkcję asystenta rodziny. Pełni on inną rolę niż pracownik socjalny, a mianowicie jest przede wszystkim wsparciem dla rodziny i jest bliżej jej problemów. Elastyczny czas pracy asystenta rodziny powinien być dostosowany do rytmu życia rodziny i jej realnych potrzeb. Rola asystenta rodziny polega na pomaganiu rodzinom dysfunkcyjnym z małoletnimi dziećmi, pomocy w rozwiązywaniu problemów wychowawczych, socjalnych takich jak prowadzenie gospodarstwa domowego, prawidłowe dysponowanie środkami finansowymi i inne obowiązki rodzicielskie. Nadrzędnym celem w pracy z rodziną jest wypracowanie funkcji wychowawczych na podstawowym poziomie, aby zapobiec konieczności umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Jeżeli jednak, taka sytuacja ma miejsce, to asystent rodziny kontynuuje swoją pracę z rodziną oraz współpracuje z instytucją pieczy zastępczej, pomagając rodzinie odzyskać stabilność życiową umożliwiającą powrót dziecka do rodziny biologicznej.
Liczba rodzin, z którymi jeden asystent rodziny może w tym samym czasie prowadzić pracę, jest uzależniona od stopnia trudności wykonywanych zadań, jednak nie może przekroczyć 15.
Przydzielenie rodzinie asystenta rodziny następuje na wniosek pracownika socjalnego, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz dokonaniu analizy sytuacji rodziny.
Do zadań asystenta rodziny należy w szczególności:
- opracowanie i realizacja planu pracy z rodziną we współpracy z członkami rodziny i w konsultacji z pracownikiem socjalnym;
- opracowanie, we współpracy z członkami rodziny i koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej, planu pracy z rodziną, który jest skoordynowany z planem pomocy dziecku umieszczonemu w pieczy zastępczej;
- udzielanie pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego;
- udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów socjalnych;
- udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów psychologicznych;
- udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów wychowawczych z dziećmi;
- wspieranie aktywności społecznej rodzin;
- motywowanie członków rodzin do podnoszenia kwalifikacji zawodowych;
- udzielanie pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy zarobkowej;
- motywowanie do udziału w zajęciach grupowych dla rodziców, mających na celu kształtowanie prawidłowych wzorców rodzicielskich i umiejętności psychospołecznych;
- udzielanie wsparcia dzieciom, w szczególności poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych;
- podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i rodzin;
- prowadzenie indywidualnych konsultacji wychowawczych dla rodziców i dzieci;
- realizacja zadań określonych w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”;
- prowadzenie dokumentacji dotyczącej pracy z rodziną;
- dokonywanie okresowej oceny sytuacji rodziny, nie rzadziej niż co pół roku;
- monitorowanie funkcjonowania rodziny po zakończeniu pracy z rodziną;
- sporządzanie, na wniosek sądu, opinii o rodzinie i jej członkach;
- współpraca z jednostkami administracji rządowej i samorządowej, właściwymi organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami i osobami specjalizującymi się w działaniach na rzecz dziecka i rodziny;
- współpraca z zespołem interdyscyplinarnym lub grupą roboczą, o których mowa w art. 9a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, lub innymi podmiotami, których pomoc przy wykonywaniu zadań uzna za niezbędną.